Billijke vergoeding: 4.252 uitspraken geanalyseerd. Deel 1: de hoogte.

Ik analyseerde 4.252 uitspraken over de billijke vergoeding met AI. De uitkomst verraste me: het gemiddelde is €42.243, maar de mediaan slechts €15.000. Het gangbare beeld is te rooskleurig.

Hoeveel billijke vergoeding kunnen partijen verwachten? Welke factoren bepalen of het €5.000 of €100.000 wordt? Om deze vragen te beantwoorden analyseerde ik alle gepubliceerde uitspraken over billijke vergoedingen sinds de inwerkingtreding van de Wet werk en zekerheid op 1 juli 2015 met AI. In dit eerste deel: de cijfers. In deel 2: de factoren die de hoogte bepalen.

1. Onderzoeksopzet

Via de Open Data API van rechtspraak.nl verzamelde ik alle uitspraken van rechtbanken en gerechtshoven uit de periode 1 juli 2015 tot 29 maart 2026, gefilterd op rechtsgebied civiel recht (arbeidsrecht), waarin de term ‘billijke vergoeding’ voorkomt of waarin wordt verwezen naar de relevante wetsartikelen. Dat leverde 4.252 uitspraken op. Daarmee is dit voor zover ik weet het omvangrijkste empirische onderzoek naar de hoogte van de billijke vergoeding sinds de inwerkingtreding van de Wwz.

De billijke vergoeding bij het concurrentiebeding en bij collectief ontslag zijn buiten beschouwing gelaten. Ook art. 7:682 lid 4 en 5 BW leverde onvoldoende uitspraken op voor afzonderlijke analyse. Uitspraken op basis van het oude ontslagrecht van voor 1 juli 2015 zijn eveneens uitgesloten.

Per uitspraak extraheerde ik de wettelijke grondslag, het gevorderde en toegekende bedrag, het salaris, de duur van het dienstverband, de leeftijd van de werknemer, de transitievergoeding en de gezichtspunten die de rechter bij de begroting betrok. De extractie is gevalideerd door handmatige controle van 100 uitspraken. De feitelijke kernvelden (bedragen, grondslag, uitkomst) waren in circa 94% van de gevallen correct. Bij de gezichtspunten (welke factoren de rechter meewoog en in welke richting) lag de nauwkeurigheid rond 85–90%.

Uitspraken van de Hoge Raad (183 stuks) zijn uitgesloten: de Hoge Raad begroot niet zelf maar geeft rechtsregels. Eén uitspraak met een bedrag in buitenlandse valuta is eveneens uitgesloten. De jaren 2015 en 2026 bevatten respectievelijk 13 en 28 uitspraken; die aantallen zijn te klein voor betrouwbare gemiddelden en worden in de trendanalyse buiten beschouwing gelaten.

Van de 4.252 uitspraken bevat 1.044 een toegekende billijke vergoeding met een bedrag boven nul. Na uitsluiting van de uitspraak in buitenlandse valuta resteerden 1.043 toekenningen. Bij 1.022 daarvan kon de wettelijke grondslag worden vastgesteld. De analyses per grondslag zijn op die 1.022 uitspraken gebaseerd. De totaalcijfers zijn op alle 1.043 gebaseerd.

In dit onderzoek heb ik naast het gemiddelde ook de mediaan opgenomen. De mediaan is het middelste bedrag: de helft van de toegekende billijke vergoedingen valt erboven, de helft eronder. Bij billijke vergoedingen is dat onderscheid relevant. De verdeling is scheef: veel relatief lage bedragen en een klein aantal zeer hoge uitschieters. Die uitschieters trekken het gemiddelde omhoog, terwijl de mediaan een realistischer beeld geeft van wat de doorsnee werknemer daadwerkelijk ontvangt. Ter illustratie: het gemiddelde van alle toegekende billijke vergoedingen in onze dataset bedraagt €42.243, de mediaan €15.000. De bestaande juridische literatuur rapporteert doorgaans alleen gemiddelden, waardoor het beeld in mijn optiek rooskleuriger is dan de praktijk voor de meeste werknemers.

2. De trend: hoogte billijke vergoeding per jaar (2016–2025)

De gemiddelde toegekende billijke vergoeding schommelt over de onderzochte periode tussen €21.000 en €60.000. De mediaan is stabieler en beweegt zich tussen €10.000 en €23.000. Dat verschil vertelt een belangrijk verhaal: een relatief klein aantal hoge uitschieters trekt het gemiddelde fors omhoog, terwijl de typische billijke vergoeding aanzienlijk lager ligt.

Het aantal toekenningen groeit gestaag: van 51 in 2016 naar 139 in 2025. Dat weerspiegelt niet per se dat rechters vaker een billijke vergoeding toekennen; er is in ieder geval meer gepubliceerde rechtspraak beschikbaar.

3. Welke grondslag levert wat op

De wettelijke grondslag maakt groot verschil. Bij een vernietigbare opzegging (art. 7:681 BW), typisch ontslag op staande voet dat geen stand houdt, bedraagt de mediaan €7.500. Bij ernstig verwijtbaar handelen door de werkgever bij ontbinding (art. 7:671b lid 9 sub c BW) is de mediaan €31.000. Bestuurders (art. 7:682 lid 3 BW) ontvangen een mediaan van €95.000.

De verklaring is logisch. Bij art. 7:681 BW heeft de werkgever het ontslag vaak ook via een andere route kunnen realiseren, waardoor de inkomensschade beperkt is. Daarbij is er een remmende werking van de gefixeerde schadevergoeding. Bij art. 7:671b BW is het vertrekpunt de inkomensschade over de verwachte restduur van het dienstverband, en die kan bij langdurige dienstverbanden fors oplopen. Bij bestuurders spelen hogere salarissen en langere opzegtermijnen een rol.

De twee grootste categorieën zijn de vernietigbare opzegging (502) en ernstig verwijtbaar handelen van de werkgever (392). Samen vormen zij circa 87% van alle toegekende billijke vergoedingen. De categorie hoger beroep (68) vormt een middengroep.

De g-grond (verstoorde arbeidsverhouding) is veruit de dominante ontslaggrond bij toegekende billijke vergoedingen wegens ernstig verwijtbaar handelen. Bij de vernietigbare opzegging (7:681 BW) gaat het in overgrote meerderheid om een ontslag op staande voet dat geen stand houdt.

4. Per dienstjaren en salaris

De duur van het dienstverband hangt sterk samen met de hoogte. Bij een dienstverband van 0 tot 2 jaar bedraagt de mediaan €6.800. Bij 20 jaar of langer loopt dat op tot €45.000. Dat is consistent met het uitgangspunt dat inkomensschade het anker is: hoe langer het dienstverband, hoe groter de verwachte restduur en dus de schade.

Het gemiddelde bij 5–10 dienstjaren en 10–20 dienstjaren ligt op een vergelijkbaar niveau (circa €55.000). Dat wordt verklaard doordat de samenstelling per groep verschilt. De mediaan vertoont wel een geleidelijke stijging: van €25.000 naar €27.500. Kijken we uitsluitend naar ontbindingszaken wegens ernstig verwijtbaar handelen, dan is de trap duidelijker: van mediaan €37.866 bij 5–10 jaar naar €50.000 bij 10–20 jaar.

Het salaris vertoont een nog sterkere samenhang. Bij een bruto maandsalaris onder €2.500 is de mediaan billijke vergoeding €5.418. Bij een salaris boven €10.000 per maand is de mediaan €101.055. Ook dit is verklaarbaar vanuit het inkomensschade-model: hogere salarissen betekenen hogere maandelijkse schade over dezelfde restduur.

5. Verhouding tot de transitievergoeding

In 787 uitspraken zijn zowel de billijke vergoeding als de transitievergoeding bekend. De gemiddelde ratio is 6,1 keer de transitievergoeding, maar de mediaan is 2,4 keer. Dat wil zeggen: in de helft van de gevallen is de billijke vergoeding minder dan 2,5 keer de transitievergoeding, maar de uitschieters trekken het gemiddelde omhoog tot ruim 6 keer.

Per track verschilt het beeld. Bij vernietigbare opzegging (7:681 BW) is het gemiddelde 8,6 keer de transitievergoeding, maar de mediaan slechts 2,7 keer. De hoge gemiddelde ratio bij 7:681 BW wordt verklaard doordat de transitievergoeding in deze zaken vaak laag is (korte dienstverbanden, lage salarissen), terwijl de billijke vergoeding relatief wordt opgehoogd.

De gemiddelde ratio bedraagt 3,9 keer bij ernstig verwijtbaar handelen en 6,5 keer bij bestuurders. De mediaan is met 2,2 keer respectievelijk 4,5 keer lager, doordat een aantal zaken met een zeer lage transitievergoeding het gemiddelde omhoogtrekken. De mediaan geeft voor de doorsnee zaak het meest realistische beeld.

6. Het leeftijdseffect

Bij 605 van de 1.043 toegekende billijke vergoedingen is de leeftijd van de werknemer bekend. Het beeld is eenduidig: hoe ouder de werknemer, hoe hoger de billijke vergoeding. De mediaan loopt op van €5.000 bij werknemers van 18 tot 30 jaar naar €36.014 bij werknemers van 60 jaar en ouder.

Dit bevestigt het onderzoek van Horstman [2], die constateerde dat rechters vanaf circa 45 jaar de arbeidsmarktpositie als minder gunstig beoordelen en dat een billijke vergoeding tot de pensioenleeftijd vooral wordt toegekend bij werknemers van 60 jaar en ouder. Onze data kwantificeert beide effecten voor het eerst op grote schaal. Het omslagpunt in de beoordeling van de arbeidsmarktpositie ligt inderdaad rond 45 jaar: bij jongere werknemers oordeelt de rechter in circa 70% van de gevallen dat de positie gunstig is, bij 55-plussers in minder dan 35%. De pensioenleeftijd als begrenzing van de schade speelt bij 25% van de 60-plussers een rol en komt onder de 45 nagenoeg niet voor. Het verschil in hoogte tussen een werknemer van 18–30 jaar en een 60-plusser bedraagt een factor 7 op zowel het gemiddelde als de mediaan.

Let wel: leeftijd is geen zelfstandige factor. Oudere werknemers hebben doorgaans langere dienstverbanden en hogere salarissen, en de arbeidsmarktpositie speelt mee.

7. Vervolg

In deel 2 van dit onderzoek ga ik in op de vraag welke gezichtspunten rechters het vaakst meewegen bij de begroting van de billijke vergoeding en wat het effect van elke factor is op de hoogte. Welke combinatie van omstandigheden leidt tot de hoogste vergoedingen? En welke verweren van de werkgever zijn het meest effectief?